Σάββατο 25 Νοεμβρίου 2023

Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός: Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η πράξη είναι λογική ενέργεια και ότι μετά τις πράξεις ακολουθεί ή έπαινος ή κατηγορία.

 

Άγιος Ιωάννης Δαμασκηνός.

(Επιμέλεια Στέλιος Κούκος)

Αγίου Ιωάννου Δαμασκηνού
Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως

Απόδοση στην νέα ελληνική
Αρχιμανδρίτης Δωρόθεος Πάπαρης (νυν Μητροπολίτης Δράμας)

Συνέχεια από εδώ: http://www.pemptousia.gr/?p=385009

 

Για το εκούσιο και το ακούσιο

Επειδή σε μια πράξη υπάρχει η εκούσια και σ’ άλλη η θεωρούμενη ακούσια συμμετοχή και πολλοί πιστεύουν ότι υπάρχει η ακούσια συμμετοχή όχι μόνον όταν υποφέρουμε αλλά και όταν ενεργούμε, πρέπει να γνωρίζουμε ότι η πράξη είναι λογική ενέργεια και ότι μετά τις πράξεις ακολουθεί ή έπαινος ή κατηγορία.

Και άλλες πράξεις γίνονται με ευχαρίστηση και άλλες με λύπη.

Αυτός που τις κάμει, άλλες τις προτιμά και άλλες τις αποφεύγει· και απ’ αυτές που προτιμά, άλλες τις προτιμά για πάντα, ενώ άλλες πρόσκαιρα· το ίδιο και αυτές που αποφεύγει.

Επίσης, άλλες από τις πράξεις κινούν την συμπάθεια, άλλες θεωρούνται άξιες συγχωρήσεως, άλλες είναι μισητές και άλλες άξιες τιμωρίας.

Στην εκούσια, λοιπόν, συμμετοχή ακολουθεί οπωσδήποτε έπαινος ή κατηγορία και ότι αυτός που τις κάμει τις προτιμά ή για πάντα ή για κάποιο χρονικό διάστημα που γίνονται.

Στην ακούσια όμως συμμετοχή ακολουθεί η συγχώρεση ή η συμπάθεια, ότι γίνονται με λύπη και ότι δεν τις επιλέγει ούτε τις ενεργεί από τον εαυτό του αυτός που τις κάμει, ακόμη κι αν πιέζεται.

Η ακούσια συμμετοχή οφείλεται από τη μια στη βία κι από την άλλη στην άγνοια· στη βία βέβαια οφείλεται, όταν η δημιουργική αρχή, δηλαδή η αιτία της βρίσκεται έξω απο μας, όταν δηλαδή άλλος μας πιέζει, χωρίς καθόλου να μας πείθει και χωρίς να συμμετέχουμε αυθόρμητα ή να συμπράττουμε ή να κάνουμε από μόνοι μας αυτό για το οποίο μας πιέζουν.

Ο ορισμός αυτού είναι: ακούσια συμμετοχή είναι αυτή της οποίας η αρχή βρίσκεται έξω από μας, χωρίς καθόλου να συμμετέχει με τον εαυτό του αυτός που δέχθηκε πίεση.

Αρχή πάλι ονομάζουμε τη δημιουργική αιτία.

Η ακούσια όμως συμμετοχή οφείλεται στην άγνοια, όταν οι ίδιοι δεν γινόμαστε αίτιοι της
άγνοιας, αλλά όταν έτσι συμβεί. Για παράδειγμα, αν κάποιος μεθυσμένος κάνει φόνο, σκότωσε από άγνοια, αλλά όχι άθελα· διότι ο ίδιος προξένησε την αιτία της άγνοιας, δηλαδή τη μέθη.

Αν όμως κάποιος ρίχνοντας το τόξο του σε συνηθισμένο τόπο, σκότωσε τον πατέρα του που περνούσε τυχαία, τότε λέμε ότι χωρίς τη θέλησή του το έπραξε, από άγνοια.

Ενώ, λοιπόν, η ακούσια συμμετοχή είναι δύο ειδών, ένα είδος με πίεση και άλλο από άγνοια, η εκούσια συμμετοχή είναι αντίθετη και στα δύο· διότι εκούσια συμμετοχή είναι εκείνη που γίνεται χωρίς πίεση και χωρίς άγνοια.

Εκούσια, λοιπόν, συμμετοχή είναι αυτή που η αρχή της, δηλαδή η αιτία, υπάρχει σ’ αυτόν τον ίδιο που γνωρίζει τις σχετικές λεπτομέρειες, με τις οποίες συντελείται η πράξη. Σχετικές λεπτομέρειες είναι αυτές που οι ρήτορες ονομάζουν παραμέτρους: όπως «ποιος», δηλαδή ο δράστης, «ποιο», δηλαδή το θύμα, «ποια», δηλαδή η πράξη, αν τυχόν διέπραξε φόνο· «με τι», δηλαδή με ποιο όργανο, «πού», δηλαδή σε ποιο τόπο, «πότε», δηλαδή σε ποιο χρόνο, «πως», δηλαδή με ποιο τρόπο έγινε η πράξη, «γιατί», δηλαδή για ποια αιτία.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν ορισμένες ενέργειές μας ενδιάμεσες μεταξύ εκουσίων και ακουσίων, τις οποίες δεχόμαστε, αν και είναι δυσάρεστες και λυπηρές, για ν’ αποφύγουμε μεγαλύτερο κακό, όπως στην περίπτωση του ναυαγίου ρίχνουμε στη θάλασσα τα εμπορεύματα του πλοίου.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι τα παιδιά και τα άλογα ενεργούν με τη θέλησή τους, αλλά χωρίς να προαποφασίσουν· και ότι, όσα κάνουμε εξαιτίας της οργής, χωρίς προηγουμένως να σκεφθούμε, το κάνουμε με τη θέλησή μας, αλλά όχι και με προηγούμενη απόφαση. Και ο φίλος μας παρουσιάστηκε ξαφνικά με τη θέλησή μας, χωρίς όμως να προαποφασίσουμε.

Κι αυτός που βρήκε ανέλπιστα θησαυρό, τον βρήκε με τη θέλησή του, αλλά χωρίς να προαποφασίσει. Όλα αυτά είναι εκούσια, διότι μας προκαλούν ευχαρίστηση, αλλά δεν γίνονται με προηγούμενη απόφαση, διότι δεν τα έχουμε σκεφθεί. Πρέπει, επίσης, όπως είπαμε, η σκέψη να προηγείται από την απόφαση.

Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού, «Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως», απόδοση στην νέα ελληνική, Αρχιμανδρίτης Δωρόθεος Πάπαρης. Από: http://users.uoa.gr/~nektar/orthodoxy/paterikon/iwannhs_damaskhnos_ekdosis_akribhs.htm

 

pemptousia.gr 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου