Του Σωτήρη Μ. Τζούμα
Υπάρχουν επιστροφές που μετρούν περισσότερο από πολλές επίσημες υποδοχές.
Επιστροφές σε έναν τόπο όπου κάποτε καθίσαμε με τις απορίες μας, ανοίξαμε τα βιβλία μας και προσπαθήσαμε να καταλάβουμε τον κόσμο, χωρίς ακόμη να γνωρίζουμε ποια θέση μας επιφυλάσσει η ζωή μέσα της.Μια τέτοια επιστροφή έζησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στο Ποντιφικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών της Ρώμης. Εκεί όπου έφθασε το 1963 για να συνεχίσει τις σπουδές του, επέστρεψε τώρα έχοντας συμπληρώσει τριάντα πέντε χρόνια στον Θρόνο του Αποστόλου Ανδρέα.
Ανάμεσα στις δύο αυτές στιγμές χωρά σχεδόν ολόκληρη η διαδρομή μιας ζωής.
Και όμως, μπροστά στα παλιά φοιτητικά θρανία, οι δεκαετίες μπορούν για λίγο να μικρύνουν. Ο άνθρωπος θυμάται εκείνα που η καθημερινότητα των ευθυνών αφήνει συχνά στην άκρη: την πρώτη αμηχανία, την προσπάθεια, τους δασκάλους, όσους τον εμπιστεύθηκαν προτού ακόμη δικαιωθούν οι προσδοκίες τους.
Ο τίτλος της ομιλίας του, «Από το Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών στον Θρόνο του Αποστόλου Ανδρέα: Η εξομολόγηση ενός Κανονολόγου», έδινε το μέτρο αυτής της συνάντησης.
Η λέξη «εξομολόγηση» άνοιγε χώρο για έναν περισσότερο προσωπικό λόγο. Για να ακουστεί, μέσα από την αφήγηση του Προκαθημένου, και η φωνή του νέου που κάποτε έφθασε στη Ρώμη από τον κόσμο της Ίμβρου και της Χάλκης, με πίστη, φιλομάθεια και έναν δρόμο ακόμη άγνωστο μπροστά του.
Οι αναφορές του στις δυσκολίες των σπουδών στη λατινική γλώσσα είχαν ιδιαίτερη ανθρώπινη αξία. Πίσω από την κατοπινή επιστημονική κατάρτιση και τη διεθνή παρουσία υπήρξαν ώρες μελέτης, απαιτήσεις, κόπος. Υπήρξε ένας φοιτητής που έπρεπε να μάθει, να επιμείνει και να ανταποκριθεί ώστε να γυρίσει πίσω νικητής.
Αυτές οι μικρές ψηφίδες μιας προσωπικής διαδρομής φέρνουν ένα δημόσιο πρόσωπο πιο κοντά μας. Μας επιτρέπουν να αναγνωρίσουμε κάτι οικείο: ότι κάθε πορεία, όσο ψηλά και αν φθάσει, αρχίζει με βήματα αβέβαια και στηρίζεται συχνά σε χέρια που απλώθηκαν την κατάλληλη στιγμή.
Γι’ αυτό και η μνεία στον αείμνηστο Πατριάρχη Αθηναγόρα είχε ξεχωριστό βάρος. Ο Βαρθολομαίος θυμήθηκε εκείνον που υποστήριξε τη συνέχιση των σπουδών του στο εξωτερικό. Και μαζί με εκείνον, τους καθηγητές που συνέβαλαν στη συγκρότηση της θεολογικής και επιστημονικής του σκέψης.
Η ευγνωμοσύνη προς τους δασκάλους μας είναι μια βαθιά πράξη αυτογνωσίας. Αναγνωρίζουμε ότι όσα κατορθώσαμε έχουν μέσα τους και τον κόπο άλλων ανθρώπων. Κάποιος μας δίδαξε. Κάποιος διέκρινε μια δυνατότητα. Κάποιος μας έδωσε την ευκαιρία να προχωρήσουμε. Και όσο περνούν τα χρόνια, τόσο καθαρότερα καταλαβαίνουμε την αξία αυτών των προσφορών.
Στην έκθεση φωτογραφιών και αρχειακού υλικού που ετοιμάστηκε προς τιμήν του, η Ίμβρος, η Χάλκη και τα χρόνια των σπουδών συνέθεταν μια διαδρομή προσώπων και τόπων. Για τους επισκέπτες ήταν τεκμήρια μιας ιστορίας. Για τον ίδιο, θα μπορούσαν να είναι οι σταθμοί μιας πολύ προσωπικής επιστροφής: σε ηλικίες που πέρασαν, σε ανθρώπους που έφυγαν, σε προσδοκίες και γεγονότα που έζησε και που δοκιμάστηκαν μέσα στον χρόνο.
Έχει κάτι συγκινητικό αυτή η συνύπαρξη του ηλικιωμένου Πατριάρχη με τους σημερινούς φοιτητές. Εκείνοι βρίσκονται στην αρχή. Εκείνος μπορεί να κοιτάξει πίσω μια μακρά διαδρομή. Τους ενώνει, όμως, ο ίδιος χώρος της μαθητείας. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο ουσιαστικά μαθήματα μιας τέτοιας επίσκεψης: ότι η διάθεση να μαθαίνουμε μπορεί να μας συνοδεύει σε όλη μας τη ζωή.
Την ίδια ημέρα, η κατάθεση λουλουδιών στον τάφο του αείμνηστου Πάπα Φραγκίσκου, στη Βασιλική της Santa Maria Maggiore, πρόσθεσε στην επίσκεψη μια ακόμη στιγμή μνήμης. Μια απλή χειρονομία τιμής, με τη δική της σιωπηλή γλώσσα. Και η προσευχή μπροστά στην εικόνα της Παναγίας «Salus Populi Romani» έδωσε σε αυτή την επιστροφή τον πνευματικό της τόνο.
Στα τριάντα πέντε χρόνια της Πατριαρχίας του υπάρχουν πολλά που μπορούν να καταγραφούν και να αποτιμηθούν. Στη Ρώμη, όμως, αναδείχθηκε κάτι που δύσκολα χωρά σε έναν επίσημο απολογισμό: η σχέση ενός ανθρώπου με τις απαρχές του. Η ανάγκη να επιστρέψει εκεί όπου διαμορφώθηκε, να μνημονεύσει όσους τον βοήθησαν και να μιλήσει για όσα έμειναν ζωντανά στην καρδιά του.
Αυτή η στιγμή αξίζει να κρατηθεί. Ο Πατριάρχης στο παλιό του Ινστιτούτο, ανάμεσα σε δασκάλους, φοιτητές και φωτογραφίες της ζωής του. Να θυμάται τη δυσκολία μιας γλώσσας, τη στήριξη του Αθηναγόρα, την αρχή μιας πορείας της οποίας τότε δεν μπορούσε να γνωρίζει την έκβαση.
Διότι, όσο μακριά κι αν μας οδηγήσει η ζωή, υπάρχει πάντοτε μέσα μας εκείνος ο νέος που ξεκίνησε. Και είναι ευλογία να μπορούμε κάποτε να επιστρέψουμε στον τόπο του, να τον συναντήσουμε με τρυφερότητα και να πούμε ένα ευχαριστώ σε όσους στάθηκαν δίπλα του.
Στη Ρώμη, ο Βαρθολομαίος γύρισε για λίγο στα φοιτητικά θρανία του. Και μέσα από αυτή την επιστροφή μάς επέτρεψε να δούμε καθαρότερα τον άνθρωπο που κουβαλά ο Πατριάρχης μέσα του- έστω και αν κάποιες φορές ξεχνά αυτόν τον παλιό καλό εαυτό του.
Το ρεπορτάζ από την επίσκεψη του Πατριάρχη στο Ποντιφικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών στη Ρώμη.
Μια ιδιαίτερα συγκινητική επιστροφή στα φοιτητικά του χρόνια πραγματοποίησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2026, επισκεπτόμενος το Ποντιφικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών στη Ρώμη, όπου είχε πραγματοποιήσει τις μεταπτυχιακές του σπουδές. Η επίσκεψη συνέπεσε με τη συμπλήρωση 35 ετών από την εκλογή του στον Οικουμενικό Θρόνο. Τον Παναγιώτατο υποδέχθηκαν ο πρόεδρος του Ινστιτούτου, π. Sunny Thomas Kokkaravalayil, καθηγητές και φοιτητές, ενώ προς τιμήν του οργανώθηκε ειδική έκθεση με φωτογραφίες και αρχειακό υλικό από την πορεία του, ξεκινώντας από την Ίμβρο και τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης.
Κατά την ομιλία του, με θέμα «Από το Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών στον Θρόνο του Αποστόλου Ανδρέα: Η εξομολόγηση ενός Κανονολόγου», ο Οικουμενικός Πατριάρχης αναφέρθηκε στις εμπειρίες που καθόρισαν τη θεολογική του σκέψη και τη μετέπειτα εκκλησιαστική του διακονία. Θυμήθηκε την άφιξή του στη Ρώμη το 1963, τις δυσκολίες των σπουδών στη λατινική γλώσσα και τους καθηγητές που συνέβαλαν στην επιστημονική του κατάρτιση. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον αείμνηστο Πατριάρχη Αθηναγόρα, με την υποστήριξη του οποίου συνέχισε τις σπουδές του στο εξωτερικό.
Νωρίτερα, ο Πατριάρχης επισκέφθηκε τη Βασιλική της Santa Maria Maggiore, όπου κατέθεσε λουλούδια στον τάφο του αείμνηστου Πάπα Φραγκίσκου. Στη συνέχεια προσευχήθηκε μπροστά στην ιστορική βυζαντινή εικόνα της Παναγίας «Salus Populi Romani», η οποία φυλάσσεται στον ναό και τιμάται ιδιαίτερα από τους πιστούς της Ρώμης. Τον Παναγιώτατο υποδέχθηκε και ξενάγησε στη Βασιλική ο καρδινάλιος Rolandas Makrickas.
Η επίσκεψη ολοκληρώθηκε με την παρουσία του Πατριάρχη σε εκδήλωση του Ινστιτούτου, ενώπιον καρδιναλίων, επισκόπων και μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας. Αργά το μεσημέρι, ο Βαρθολομαίος αναχώρησε με τη συνοδεία του για την Κωνσταντινούπολη, ολοκληρώνοντας την επίσκεψή του στην Ιταλία, η οποία περιλάμβανε τη Ρώμη, το Λορέτο και την Ασίζη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου