Η θεολογική σημασία των πρώτων εβδομάδων του Τριωδίου.

 

Με την έναρξη του Τριωδίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία εισέρχεται σε μια περίοδο πνευματικής προετοιμασίας, η οποία προηγείται της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και κορυφώνεται με το Πάσχα. 

 Αυτή η περίοδος, που ξεκινά από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου και εκτείνεται μέχρι την Κυριακή της Τυρινής, δεν αποτελεί απλώς μια χρονική γέφυρα προς τη νηστεία, αλλά μια βαθιά θεολογική διαδρομή που καλεί τον πιστό σε αυτογνωσία, μετάνοια και επιστροφή προς τον Θεό. 

 Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, αυτές οι εβδομάδες λειτουργούν ως πνευματικός καθρέφτης, αποκαλύπτοντας τις αδυναμίες της ανθρώπινης φύσης και φωτίζοντας τον δρόμο προς την σωτηρία. Μέσα από τις ευαγγελικές περικοπές και τους ύμνους, η Εκκλησία διδάσκει ότι η αληθινή νηστεία δεν είναι εξωτερική τυπολατρία, αλλά εσωτερική μεταμόρφωση, εμπνευσμένη από την αγάπη και το έλεος του Θεού.

  Η πρώτη Κυριακή, του Τελώνου και του Φαρισαίου, θέτει τα θεμέλια αυτής της προετοιμασίας. Η παραβολή από το Ευαγγέλιο του Λουκά (18:10-14) αντιπαραβάλλει δύο μορφές: τον υπερήφανο Φαρισαίο, που καυχάται για την τήρηση των τύπων, και τον ταπεινό Τελώνη, που αναγνωρίζει την αμαρτωλότητά του και ζητά έλεος. Θεολογικά, αυτή η Κυριακή υπογραμμίζει την καταστροφική δύναμη της υπερηφάνειας, η οποία μετατρέπει την πίστη σε αυτοδικαίωση και απομακρύνει από την κοινωνία με τον Θεό.

 Η Εκκλησία, αποφεύγοντας οποιαδήποτε νηστεία αυτή την εβδομάδα, υπενθυμίζει ότι η αληθινή πνευματική ζωή βασίζεται στην ταπείνωση. Είναι μια πρόσκληση να αναγνωρίσουμε ότι η σωτηρία δεν προέρχεται από ανθρώπινα επιτεύγματα, αλλά από την ελεήμονα χάρη του Θεού, ο οποίος δικαιώνει τον ταπεινό και απορρίπτει τον αλαζόνα. Αυτή η αρχική εβδομάδα καλλιεργεί την αυτοεξέταση, προτρέποντας τον πιστό να αποβάλει κάθε μορφή πνευματικής αυταπάτης πριν εισέλθει στη νηστεία.

  Συνεχίζοντας, η Κυριακή του Ασώτου Υιού (Λουκ. 15:11-32) εμβαθύνει στο μυστήριο της μετάνοιας και της Πατρικής αγάπης. Η παραβολή αφηγείται την ιστορία του νεότερου γιου που σπαταλά την κληρονομιά του σε ασωτία, αλλά επιστρέφει μετανοημένος στον πατέρα του, ο οποίος τον υποδέχεται με ανοιχτές αγκάλες. Θεολογικά, αυτή η Κυριακή αποκαλύπτει τον Θεό ως στοργικό Πατέρα, που δεν τιμωρεί, αλλά συγχωρεί και αποκαθιστά. Η ασωτία συμβολίζει την απομάκρυνση από την εκκλησιαστική ζωή λόγω εγωισμού και αμαρτίας, ενώ η επιστροφή υποδηλώνει την επιστροφή στην Εκκλησία, στην Πατρική οικία. Η παράδοση τονίζει εδώ την απεριόριστη ευσπλαχνία του Θεού, η οποία υπερβαίνει την ανθρώπινη λογική και καλεί σε ειλικρινή μετάνοια. Αυτή η εβδομάδα προετοιμάζει τον πιστό να δει την αμαρτία όχι ως αδιέξοδο, αλλά ως ευκαιρία για αναγέννηση, ενισχύοντας την ελπίδα ότι καμία πτώση δεν είναι τελεσίδικη αν υπάρχει ταπείνωση και απόφαση για μετάνοια.

  Η επόμενη Κυριακή, αυτή της Απόκρεω ή της Κρίσεως (Ματθ. 25:31-46), στρέφει το βλέμμα προς την έσχατη Κρίση, όπου ο Χριστός διαχωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια βασισμένος στην αγάπη προς τον πλησίον. Θεολογικά, αυτή η περικοπή συνδέει την πίστη με τα έργα ελέους: η σωτηρία δεν είναι ατομική υπόθεση, αλλά εκφράζεται μέσα από την φιλανθρωπία και την αλληλεγγύη. Η Εκκλησία υπενθυμίζει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι μόνο ασκητικός αγώνας, αλλά και ευκαιρία να αναγνωρίσουμε τον Χριστό στους πεινώντες, τους γυμνούς και τους φυλακισμένους. Αυτή η Κυριακή καλεί σε εγρήγορση, αποκαλύπτοντας ότι η αδιαφορία προς τον πλησίον ισοδυναμεί με απόρριψη του ίδιου του Θεού. Είναι μια υπενθύμιση της κοινωνικής διάστασης της σωτηρίας, όπου η νηστεία γίνεται πράξη αγάπης και όχι εγωκεντρική ασκητική αυστηρότητα.

 Τέλος, η Κυριακή της Τυρινής (Ματθ. 6:14-21) κλείνει αυτή την προπαρασκευαστική περίοδο με έμφαση στη συγχώρηση και την αληθινή νηστεία. Η ευαγγελική περικοπή διδάσκει ότι η συγχώρηση των άλλων είναι προϋπόθεση για να λάβουμε εμείς συγχώρηση από τον Θεό, ενώ προειδοποιεί ενάντια στην υποκριτική νηστεία. Θεολογικά, αυτή η Κυριακή υπογραμμίζει την ανάγκη εσωτερικής κάθαρσης: η νηστεία πρέπει να είναι κρυφή και εγκάρδια, στρέφοντας τον νου προς τους ουράνιους θησαυρούς. Η παράδοση συνδέει αυτή την ημέρα με την εξορία του Αδάμ από τον Παράδεισο, συμβολίζοντας την ανθρώπινη πτώση και την πρόσκληση για επιστροφή. Είναι η στιγμή της αμοιβαίας συγχώρησης, όπου οι πιστοί ζητούν συγγνώμη ο ένας από τον άλλον, προετοιμαζόμενοι για την Τεσσαρακοστή ως περίοδο πνευματικής μάχης. Σε αυτή την πνευματική μάχη, οι πιστοί στεκόμαστε στον ίδιο τόπο (την Εκκλησία) και ο ένας δίπλα στον άλλο αγωνιζόμαστε μαζί, όπως τα παλαιά χρόνια έκαναν οι στρατιώτες, οι οποίοι τον καιρό της μάχης στέκονταν όλοι μαζί στον ίδιο τόπο και σχημάτιζαν παράταξη εναντίον του εχθρού. 
Συνολικά, αυτές οι εβδομάδες του Τριωδίου συνθέτουν μια ολοκληρωμένη πνευματική πορεία: από την ταπείνωση και τη μετάνοια, στην αγάπη και τη συγχώρηση. Δεν είναι απλώς προετοιμασία για νηστεία, αλλά πρόσκληση σε μεταμόρφωση, όπου ο πιστός καλείται να γίνει κοινωνός της θείας χάριτος. Στην Ορθόδοξη παράδοση, αυτή η περίοδος φωτίζει το μυστήριο της σωτηρίας, υπενθυμίζοντας ότι ο δρόμος προς το Πάσχα περνά μέσα από την καρδιά του ανθρώπου, ανακαινισμένη από την αγάπη του Θεού.

 

proskynitis.blogspot.com 

Μητροπολίτης Χονγκ Κονγκ Νεκτάριος