Το ερώτημα που με απασχολεί δεν είναι αν ένα παιδί που θα φορέσει μία στολή μάγισσας ή σκελετού θα πάθει κάποιο ψυχολογικό τραύμα. Μια τέτοια θέση θα ήταν υπερβολική και επιστημονικά αδικαιολόγητη. Ούτε κάθε παιδί που παίζει με κάτι τρομακτικό επηρεάζεται αρνητικά. Τα παιδιά χρησιμοποιούν συχνά το παιχνίδι και τη φαντασία ακόμη και για να επεξεργαστούν πράγματα που τα φοβίζουν.
Το βαθύτερο ερώτημα είναι άλλο:
Με ποιες εικόνες επιλέγουμε να γεμίζουμε τον εσωτερικό κόσμο των παιδιών μας;
Η παιδική ηλικία είναι η περίοδος κατά την οποία σχηματίζονται παραστάσεις, συναισθηματικοί συσχετισμοί και τρόποι με τους οποίους το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο. Το παιδί δεν μαθαίνει μόνο από αυτά που του λέμε. Μαθαίνει από αυτά που βλέπει, από αυτά που μιμείται, από τα παιχνίδια του, από τις ιστορίες που ακούει και από τα σύμβολα που το περιβάλλουν.
Και εδώ αρχίζει ο προβληματισμός μου.
Γιατί θεωρούμε απαραίτητο να παρουσιάζουμε στα παιδιά ως διασκέδαση εικόνες πτωμάτων, σκελετών, αίματος, ακρωτηριασμένων σωμάτων, φαντασμάτων, δαιμονικών μορφών, τάφων και τρόμου;
Δεν ισχυρίζομαι ότι ένα πλαστικό κρανίο θα καταστρέψει την ψυχή ενός παιδιού. Ρωτώ κάτι πολύ απλούστερο:
Γιατί να είναι αυτό το πρότυπο που επιλέγουμε;
Γιατί να κάνουμε τον θάνατο θέαμα;
Γιατί να μετατρέπουμε τον τρόμο σε παιχνίδι, όταν μπορούμε να προσφέρουμε στα παιδιά εικόνες ζωής, ομορφιάς, δημιουργίας, αγάπης, αγιότητας και ελπίδας;
Κάποιος μπορεί να απαντήσει: «Μα τα παιδιά ξέρουν ότι είναι ψεύτικα».
Βεβαίως.
Όμως το γεγονός ότι κάτι αποτελεί παιχνίδι δεν σημαίνει ότι στερείται συμβολικού περιεχομένου. Ολόκληρος ο κόσμος του παιδιού είναι γεμάτος σύμβολα. Το παιδί παίζει τον γιατρό, τη μητέρα, τον πατέρα, τον αστυνομικό, τον ήρωα. Μέσα από το παιχνίδι δοκιμάζει ρόλους, γνωρίζει συναισθήματα και οικοδομεί παραστάσεις για τον κόσμο.
Γι' αυτό δεν χρειάζεται πανικός. Χρειάζεται διάκριση.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη βαθύτερο.
Ως Χριστιανοί δεν διδάσκουμε στα παιδιά μας να αρνούνται τον θάνατο. Η Εκκλησία δεν κρύβει τον θάνατο. Μιλά γι' αυτόν. Προσεύχεται για τους κεκοιμημένους. Τα παιδιά βλέπουν τον Σταυρό. Ακούν για τον Γολγοθά. Τη Μεγάλη Παρασκευή βλέπουν τον Επιτάφιο.
Υπάρχει όμως μία τεράστια διαφορά:
Η Εκκλησία δεν σταματά ποτέ στον τάφο.
Μετά τη Μεγάλη Παρασκευή έρχεται η Κυριακή της Αναστάσεως.
Μετά το «Τετέλεσται» έρχεται το «Χριστός Ανέστη».
Μετά το σκοτάδι έρχεται το φως.
Και ο τάφος, που φαίνεται να είναι το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας, γίνεται μέσα στον Χριστό η αρχή της αιωνιότητας.
Αυτή είναι η εικόνα του θανάτου που θα ήθελα να δώσουμε στα παιδιά μας.
Όχι να τους πούμε ότι ο θάνατος δεν υπάρχει.
Να τους πούμε ότι δεν νικά.
Όχι να τα κάνουμε να φοβούνται τους νεκρούς.
Να τους μάθουμε να προσεύχονται για τους κεκοιμημένους.
Όχι να γεμίσουμε τη φαντασία τους με τρόμο.
Να γεμίσουμε την καρδιά τους με ελπίδα.
Το παιδί χρειάζεται να ακούσει ότι η ανθρώπινη ύπαρξη έχει αξία. Ότι το σώμα του ανθρώπου δεν είναι αντικείμενο χλευασμού και φρίκης. Ότι ο άνθρωπος δεν δημιουργήθηκε για τον τάφο. Ότι ο τελευταίος προορισμός του δεν είναι η αποσύνθεση, αλλά η ζωή κοντά στον Θεό.
Αυτή είναι μια τελείως διαφορετική παιδαγωγική του θανάτου.
Ο σύγχρονος πολιτισμός συχνά κινείται ανάμεσα σε δύο άκρα: είτε κρύβει εντελώς τον θάνατο είτε τον μετατρέπει σε θέαμα. Η Εκκλησία προτείνει έναν τρίτο δρόμο. Τον αντιμετωπίζει με σοβαρότητα, αλλά μέσα στην προοπτική της Αναστάσεως.
Γι' αυτό, όταν ένας γονιός με ρωτά: «Τι πειράζει να πάει το παιδί μου στο Halloween; Όλα τα παιδιά πηγαίνουν», δεν θα του απαντήσω ότι το παιδί του θα πάθει κάτι επειδή φόρεσε μια στολή.
Θα τον ρωτήσω όμως:
Τι θέλεις να καλλιεργήσεις μέσα του;
Ποιες εικόνες θέλεις να συνοδεύσουν τα παιδικά του χρόνια;
Τι θέλεις να μάθει για τον άνθρωπο, τη ζωή και τον θάνατο;
Και κυρίως:
Γιατί πρέπει ένα παιδί να αισθανθεί ότι στερείται κάτι, επειδή δεν συμμετέχει σε μια γιορτή που εξιδανικεύει αισθητικά τον τρόμο και τον θάνατο;
Δώστε του κάτι ομορφότερο.
Μην αρκεστείτε στο «όχι».Δημιουργήστε χαρά.
Παίξτε μαζί του.Μιλήστε του για τους Αγίους.
Διηγηθείτε του ιστορίες ανθρώπων που αγάπησαν, συγχώρησαν, θυσιάστηκαν και νίκησαν τον φόβο.
Δείξτε του ότι η χριστιανική ζωή δεν είναι μια ζωή γεμάτη απαγορεύσεις, αλλά μια ζωή τόσο γεμάτη φως ώστε δεν χρειάζεται να αναζητήσει τη χαρά στο σκοτάδι.
Και εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη ευθύνη μας.
Τα παιδιά μας θα συναντήσουν τον φόβο αρκετές φορές στη ζωή τους.
Θα γνωρίσουν την απώλεια.
Θα γνωρίσουν κάποτε τον πόνο.
Θα ακούσουν για τον θάνατο και κάποια στιγμή θα χάσουν ανθρώπους που αγαπούν.
Το μεγάλο ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα μάθουν ότι υπάρχει θάνατος.
Είναι τι θα τους έχουμε μάθει να πιστεύουν όταν θα σταθούν απέναντί του.
Να μεγαλώσουμε παιδιά που, όταν κάποτε συναντήσουν το σκοτάδι, θα γνωρίζουν ότι υπάρχει Φως.
Παιδιά που όταν συναντήσουν τον πόνο, θα γνωρίζουν ότι υπάρχει ελπίδα.
Παιδιά που όταν αντικρίσουν έναν τάφο, δεν θα βλέπουν μόνο το τέλος.
Θα θυμούνται την Ανάσταση.
Γιατί το ωραιότερο πρότυπο που μπορούμε να παραδώσουμε στα παιδιά μας δεν είναι ένας κόσμος χωρίς θάνατο.Είναι ένας κόσμος στον οποίο ο θάνατος έχει νικηθεί.
Δεν θέλω λοιπόν να μάθω στο παιδί να φοβάται μια κολοκύθα, μια μάσκα ή μια στολή.
Θέλω να του μάθω κάτι πολύ μεγαλύτερο:
ότι δεν γεννήθηκε για το σκοτάδι.Γεννήθηκε για το Φως.
Δεν δημιουργήθηκε για τον τάφο.Δημιουργήθηκε για την Ανάσταση.
Και αυτή την προσδοκία αξίζει να φυτέψουμε βαθιά στην παιδική του καρδιά:
«Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν καί ζωήν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου