Ο Νέιθαν Ρόκγουντ, φιλόσοφος στο Πανεπιστήμιο Μπρίγκαμ Γιανγκ της Γιούτα, επικεντρώθηκε σε μια κρίσιμη λεπτομέρεια των πρώιμων χριστιανικών αναφορών.
Ο Νέιθαν Ρόκγουντ, φιλόσοφος στο Πανεπιστήμιο Μπρίγκαμ Γιανγκ της Γιούτα, επικεντρώθηκε σε μια κρίσιμη λεπτομέρεια των πρώιμων χριστιανικών αναφορών: οι ακόλουθοι του Ιησού συνέχισαν επί χρόνια να υποστηρίζουν ότι τον είχαν δει ζωντανό μετά τη σταύρωσή του.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι, εάν αρκετοί άνθρωποι είχαν επινοήσει αυτές τις συναντήσεις, η επαναλαμβανόμενη δημόσια αφήγηση της ιστορίας τους επί σειρά ετών θα δημιουργούσε ευκαιρίες είτε για κάποιον να ομολογήσει την εξαπάτηση είτε για να αποκαλυφθεί κατά λάθος η απάτη.
Για να εξετάσει αυτό το ενδεχόμενο, ανέπτυξε ένα μαθηματικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο κάθε άτομο είχε ετήσια πιθανότητα 1% να αποκαλύψει μια κατασκευασμένη ιστορία, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη ότι οι μάρτυρες σταδιακά πέθαιναν.
Για μια ομάδα που ξεκινούσε με 16 μάρτυρες, το μοντέλο προέβλεψε πιθανότητα 95% να αποκαλυφθεί η κατασκευασμένη ιστορία μέσα σε 28 χρόνια. Με 23 μάρτυρες, το ίδιο ποσοστό θα επιτυγχανόταν μέσα σε 17 χρόνια.
Καθώς δεν έχει διασωθεί κάποια αξιόπιστη ιστορική καταγραφή μιας τέτοιας ομολογίας, ο Ρόκγουντ υποστηρίζει ότι η ειλικρίνεια των μαρτύρων, σε συνδυασμό με τις βιβλικές αναφορές σε επανειλημμένες συνομιλίες και σωματική επαφή με τον Ιησού, ενισχύει την άποψη ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς.
«Δεδομένου του πλήθους των εμπειρικών στοιχείων για τον αναστημένο Ιησού που είχαν στη διάθεσή τους οι μάρτυρες, η μαρτυρία τους δεν θα μπορούσε να είναι αποτέλεσμα αντιληπτικού σφάλματος», έγραψε στη μελέτη.
«Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα, αν και όχι το μοναδικό, προς την απόδειξη ότι η μαρτυρία των μαθητών είναι αληθινή».
Οι χριστιανοί πιστεύουν ότι ο Ιησούς επέστρεψε σωματικά στη ζωή μετά την εκτέλεσή του πάνω σε έναν ρωμαϊκό σταυρό.
Στη μελέτη του, ο Ρόκγουντ ξεκινά από ένα σημείο που αποδέχονται ακόμη και πολλοί ερευνητές με επιφυλακτική στάση απέναντι στη χριστιανική παράδοση: ορισμένοι ακόλουθοι του Ιησού υποστήριξαν ότι τον είδαν ζωντανό μετά τον θάνατό του, αν και οι ιστορικοί διαφωνούν ως προς το τι εξηγεί αυτούς τους ισχυρισμούς.
Η μαρτυρία του Παύλου έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς γνώριζε άλλες ηγετικές μορφές του πρώιμου χριστιανικού κινήματος.
Στην Α΄ Επιστολή προς Κορινθίους, ένα γράμμα προς μια πρώιμη χριστιανική κοινότητα, ο Παύλος παραθέτει τα ονόματα ανθρώπων που, σύμφωνα με όσα αναφέρει, είδαν τον Ιησού μετά τον θάνατό του.
Οι ερευνητές θεωρούν ευρέως ότι το συγκεκριμένο απόσπασμα διασώζει μια αφήγηση που κυκλοφορούσε ήδη πριν από τη συγγραφή της επιστολής από τον Παύλο.
Σε μια άλλη επιστολή του, προς τους Γαλάτες, ο Παύλος περιγράφει ότι συναντήθηκε με τον Πέτρο και τον Ιάκωβο τρία χρόνια μετά τη μεταστροφή του και ότι αργότερα συνάντησε και τον Ιωάννη.
Η χαμηλότερη εκτίμηση του Ρόκγουντ, που αφορά 16 μάρτυρες, περιλαμβάνει τους 11 εναπομείναντες αποστόλους, τον Παύλο, τον Ιάκωβο, τον αδελφό του Ιησού, καθώς και τρεις γυναίκες που συνδέονται με την ανακάλυψη του άδειου τάφου, μεταξύ των οποίων η Μαρία η Μαγδαληνή.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι όσοι θα επιχειρούσαν να επινοήσουν μια τέτοια ιστορία με στόχο να γίνουν πιστευτοί θα ήταν πιθανότερο να επιλέξουν άνδρες ως μάρτυρες, καθώς εκείνη την εποχή η μαρτυρία τους είχε γενικά μεγαλύτερη βαρύτητα.
Στη μεγαλύτερη εκτίμηση, υπολογίζει πέντε γυναίκες αντί για τρεις, προσθέτει τους δύο μαθητές που συνάντησαν τον Ιησού στον δρόμο προς τους Εμμαούς και συμπεριλαμβάνει τον Ματθία και τον Ιωσήφ, τους δύο υποψηφίους που προτάθηκαν για να αντικαταστήσουν τον Ιούδα ως απόστολο.
Την ομάδα των 23 συμπληρώνει ο Στέφανος, ο οποίος, σύμφωνα με τις αναφορές, είδε ένα όραμα του Ιησού πριν θανατωθεί με λιθοβολισμό.
Οι συγκεκριμένοι αριθμοί αποτελούν ανασύνθεση με βάση τα χριστιανικά κείμενα και όχι καταγραφή ανεξάρτητα επιβεβαιωμένων αυτοπτών μαρτύρων.
Ο Ρόκγουντ εξετάζει ξεχωριστά και την αναφορά του Παύλου σε περισσότερους από 500 μάρτυρες, αναγνωρίζοντας ότι η αποδοχή αυτού του περιστατικού ως ιστορικού γεγονότος παραμένει αντικείμενο διαφωνίας.
Αφού προσδιόρισε τις ομάδες των μαρτύρων, διερεύνησε κατά πόσο μια κατασκευασμένη αφήγηση θα μπορούσε να επιβιώσει χωρίς να αποκαλυφθεί από κάποιον.
Για τη μελέτη του αξιοποίησε την έρευνα του Ντέιβιντ Ρόμπερτ Γκράιμς σχετικά με το κατά πόσο μεγάλες συνωμοσίες, συμπεριλαμβανομένων των ισχυρισμών ότι η προσελήνωση ήταν σκηνοθετημένη, θα μπορούσαν να παραμείνουν μυστικές.
Ο Γκράιμς εξέτασε πώς αυξάνεται ο κίνδυνος αποκάλυψης μιας συνωμοσίας ανάλογα με τον αριθμό των εμπλεκομένων και το χρονικό διάστημα κατά το οποίο διατηρείται μια εξαπάτηση.
Ο Ρόκγουντ προσάρμοσε αυτή τη συλλογιστική σε μικρότερες ομάδες ανθρώπων που υποστήριζαν ότι είχαν γίνει μάρτυρες θαυμάτων.
Για να εξηγήσει τη θεωρία του, χρησιμοποίησε ένα υποθετικό σενάριο του φιλοσόφου Ντέιβιντ Χιουμ, σύμφωνα με το οποίο η βασίλισσα Ελισάβετ Α΄ πεθαίνει και επιστρέφει στη ζωή έναν μήνα αργότερα.
Ο Χιουμ υποστήριζε ότι η εξαπάτηση θα παρέμενε πιο πιστευτή εξήγηση από ένα θαύμα, ακόμη και αν πολλοί άνθρωποι επιβεβαίωναν την ιστορία.
«Η ανάλυση αυτή καταδεικνύει ότι, σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του Χιουμ, οι πολυάριθμοι μάρτυρες που διατήρησαν την ίδια μαρτυρία επί πολλά χρόνια παρέχουν ισχυρά στοιχεία για την ειλικρίνειά τους», αναφέρεται στη μελέτη.
Ο Ρόκγουντ εξέτασε κατά πόσο μια επινοημένη ιστορία θα μπορούσε ρεαλιστικά να παραμείνει μυστική. Με 100 συμμετέχοντες, καθένας από τους οποίους είχε ετήσια πιθανότητα 1% να αποκαλύψει την αλήθεια, το μοντέλο προέβλεψε πιθανότητα 95% να αποκαλυφθεί η απάτη μέσα σε τρία χρόνια.
Όταν ο ατομικός κίνδυνος αποκάλυψης μειώνεται στο 0,1% ετησίως, το ίδιο όριο επιτυγχάνεται μέσα σε 15 χρόνια για 200 συμμετέχοντες, έναντι 30 ετών για 100 συμμετέχοντες.
Στην περίπτωση των ακολούθων του Ιησού, ο ερευνητής επέλεξε το ποσοστό του 1%, επειδή οι ίδιοι συζητούσαν επανειλημμένα δημόσια τις εμπειρίες τους. Πρόκειται, ωστόσο, για μια παραδοχή του μοντέλου και όχι για ένα ποσοστό ομολογιών που έχει μετρηθεί ιστορικά.
Για να υπολογίσει τη σταδιακή μείωση του αριθμού των εν ζωή μαρτύρων, χρησιμοποίησε το βιβλίο του Ρόμπερτ ΜακΆιβερ «Μνήμη, Ιησούς και Συνοπτικά Ευαγγέλια», αξιοποιώντας στοιχεία για τον πληθυσμό και το προσδόκιμο ζωής κατά τη ρωμαϊκή αρχαιότητα.
Οι σχετικές προβολές έδειξαν ότι περίπου τα τρία τέταρτα των μαρτύρων θα παρέμεναν εν ζωή έπειτα από 10 χρόνια, ενώ μετά από 30 χρόνια θα ζούσε περίπου το ένα τρίτο.
Ο Ρόκγουντ υποστηρίζει ότι οι αντίπαλοι του χριστιανισμού θα είχαν δημοσιοποιήσει την ομολογία ενός σημαντικού μάρτυρα, εάν εκείνος παραδεχόταν ότι είχε συμμετάσχει σε μια εξαπάτηση. Ωστόσο, το ελλιπές ιστορικό αρχείο δεν μπορεί να αποδείξει ότι κάθε επιβαρυντική δήλωση θα είχε διασωθεί.
Το ποσοστό του 95% προβλέπει την πιθανότητα αποκάλυψης μιας απάτης υπό συγκεκριμένες παραδοχές. Δεν αποτελεί πιθανότητα 95% ότι ο Ιησούς αναστήθηκε από τους νεκρούς.
Παράλληλα, το μοντέλο δεν αποδεικνύει ανεξάρτητα ότι οι βιβλικές συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν πράγματι, ενώ τα αποτελέσματά του εξαρτώνται από τις παραδοχές σχετικά με τον αριθμό των μαρτύρων, την πιθανότητα αποκάλυψης και την ανεξαρτησία των μαρτυριών τους.
Το ευρύτερο συμπέρασμα του Ρόκγουντ συνδυάζει δύο επιχειρήματα: η διατήρηση μιας μαρτυρίας επί σειρά ετών καθιστά λιγότερο πιθανή την εσκεμμένη κατασκευή μιας ιστορίας, ενώ οι αναφορές σε συνομιλίες, κοινά γεύματα και σωματική επαφή με τον Ιησού καθιστούν λιγότερο πιθανό το ενδεχόμενο ενός ειλικρινούς λάθους.
«Επομένως, είτε η μαρτυρία τους ήταν προϊόν εξαπάτησης είτε έλεγαν την αλήθεια», έγραψε. «Και δεν επρόκειτο για εξαπάτηση».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου